de heilzame werking van de tijd

Een kind van vijf kan je verontwaardigd aankijken als je vraagt of hij vier is, ?ik ben al vijf?. Hij is bezig groter te worden en ieder jaar voegt er één toe aan dat proces. Veel staat onder het beslag van ?later?, later als je naar school gaat, later als je een vriendinnetje hebt, later als je zelf met vakantie gaat. Het spel met de tijd lijkt zijn eigen dwangmatigheden te hebben.
?Hoe oud denk je dat ik ben?? vraagt een meisje, bijna een jonge vrouw. Als je te hoog schat vindt ze het mooi. Ergens in de komende jaren zal dat omslaan. Wie begin dertig is vind het meestal niet plezierig voor veertig te worden aangezien. En wanneer je, zoals ik, dit jaar zestig hoop te worden, is er vaak die troostrijk bedoelde reactie "o, dat zou je niet zeggen.. ?

Van mijn vader heb ik geleerd dat de afwisseling van de seizoenen, de cyclus van de natuur, model staat voor ons leven. Hij zag niet tegen de dood op:?
Uiteindelijk vallen alle blaadjes van de bomen?zei hij dan. Meestal met de gerustellende mededeling er achteraan: ?Maar we hebben geen haast??..?.
Nee haast had hij niet, maar wel een mild realisme, dat hem verhinderde te doen alsof de tijd altijd beschikbaar zou zijn. Juist dat besef dat er seizoenen zijn, dat na de herfst onherroepelijk de winter volgt en dat dan alles afsterft maakte dat hij van die verschillende fases kon genieten. Zo bracht hij op ons over dat je voor de dood niet bang hoefde te zijn en dat de tijd een betrouwbare metgezel kan zijn. Dat alles zijn natuurlijke loop heeft en dat het geen zin heeft te doen of het anders is. Heb geen illusies zei hij dan.

Het begrip tijd is me altijd blijven fascineren, misschien ook wel omdat een reeks drukke functies op een rij het voor mij in het dagelijks leven tot een schaars goed heeft gemaakt. Maar het wegtikken van de tijd heeft me nooit benauwd, het behoort tot de natuur der dingen.
Waar jonge mensen met tijd wellicht vaak morsen, daar kunnen ouderen er tobberig mee om gaan. Ik moest door het politieke werk al vrij jong echt zuinig zijn met de tijd, maar voel nu ik ouder wordt, geen negatieve connotatie. Als we kijken naar het nieuws, in een boek, naar kunst, kijken we met onze ervaring naar de actualiteit, dan helpt het verleden ons duiding te geven aan ons bestaan. En al wordt de tijd schaarser en eindigt hij voor ons uiteindelijk, er is geen weg terug. We kunnen de ervaring niet meer wegdenken, het gebeurde schrappen, dat is inderdaad de sneeuw van gisteren.

Een collectie als die van het CBK is een opeenstapeling van inspanningen van kunstenaars, soms omdat ze iets wilden afmaken, soms omdat het moest, want van inspiratie alleen kun je niet leven. De collectie bevat dan ook veel wisselende kwaliteit, maar misschien belangrijker, welk oordeel men ook over elk individueel werk zou willen vellen, het geheel geeft een prachtig inzicht in het verglijden van de tijd. En dus ben ik met behulp van die goede professionals van het CBK op zoek gegaan naar een methode om te laten zien wat de tijd met het onderwerp, methodiek en stijl kan doen. Ik dank Pieter Duyser en Frederike Slichter voor hun hulp.

Ik heb mijn keuze de heilzame werking van de tijd genoemd. Allereerst om te benadrukken dat men voor het wegtikken van de tijd geen zorgen hoeft te hebben. Het is een natuurlijke cyclus. Maar ook omdat hetgeen van waarde is die cyclus, ook zonder ons, wel overleeft. Honden hoeven er op schilderijen niet zo uit te zien als Otto Erelman ze schilderde, dank overigens aan Kees van Twist dat ik die hond van hem mocht lenen, maar steeds opnieuw zullen kunstenaars zich geïnspireerd weten door het karakter en de identiteit van honden. Geen enkele hond is sterker dan de tijd, maar honden zijn dat wel.
Zo heb ik naar de collectie gekeken en er als het ware met een camera het verloop van de tijd vastgelegd. Soms hield de camera een onderwerp vast en versprong de stijl, soms liet het verschillende beelden zien, maar staat de tijd stil. Zo ontstond langzaam een tentoonstelling rond het thema, dat me allang bezig houdt. En het bood een goede gelegenheid te laten zien welk een verscheidenheid het CBK in huis heeft. Ik zou het, eerlijk gezegd, niet allemaal thuis aan de muur willen hebben, maar het ging me er niet om te laten zien wat ik mooi vindt, al is daar veel van bij, maar om het tikken van de tijd een geruststellende klank te geven.
De zoektocht in de collectie leverde soms ook verrassingen op, zoals de prachtige collectie Ruurd Elzer?s, die het CBK bleek te bezitten. Ze worden, vanwege hun kunsthistorische betekenis niet uitgeleend, des te mooier dat een deel ervan nu wel door iedereen kan worden gezien. Ik wist dat Els Amman veel werk voor de BKR gemaakt had, maar was blij verrast een prachtig groot werk van haar te kunnen laten zien. Een mooie serene Pit van Loo, oud-wethouder van Groningen, en een actieve kunstenaar in zijn tijd. Het CBK bezit ook een indrukwekkende collectie objecten, waar ik er een aantal van laat zien.

De uren, die ik hier heb doorgebracht hebben me ook nog wat anders laten zien: het belang van zo'n CBK. Niet iedereen komt van huis uit met kunst in aanraking en voor je kunst koopt om thuis op te hangen maken de meeste mensen een hele ontwikkeling door. Dan is het lenen van kunst voor de hand liggend. Het bied je de gelegenheid te kijken of het schilderij, of welk object dan ook, zich een plaats weet te verwerven in je leven, zonder dat er financieel enorme consequenties aan vast zitten. Maar het omgekeerde is ook waar: hecht je je aan een kunstvoorwerp dan blijkt het vaak best betaalbaar te zijn, al moet je er soms even voor sparen. Waar de vraag naar kunst lang niet altijd duidelijk gearticuleerd is en veel kunstenaars ook graag iets willen maken omdat zij daar behoefte aan hebben, brengt het CBK vraag en aanbod op een open, democratische wijze bij elkaar. Want kunstuitleen maakt van voorlopig geïnteresseerden liefhebbers, van incidentele leners blijvend betrokkenen. Lang leve het CBK dus in een stad waar cultuur tot de bepalende krachten behoort. En dank voor de gelegenheid mij geboden eens te struinen in deze collectie. Ik hoop dat mijn selectie ook U ?de heilzame werking van de tijd? laat voelen.